«اكوسيستم كوهستان و راههاي حفاظت از آنها»

كوهها چه نقشي در زندگي انسان دارند؟
ما همه فرزند كوهستانيم چه در ساحل دريا، چه كيلومترها دور از كوهستان و چه در مناطق كوهپايه اي زندگي كنيم زيرا ؟
– 80% آب شيرين جهان از كوهها تأمين مي شود.
– 50% مردم جهان از نظر آبي به آبخيزهاي كوهستان چشم دوخته اند.
– 28% جنگلهاي جهان در مناطقي كوهستاني قرار دارند.
– 5/1 سطح سيماي زمين را كوهها تشكيل مي دهند
– 10/1 جمعيت جهان در مناطق كوهستاني ساكنند.
– 3/1 مردم جهان از نظر جنبه هاي گوناگون (مانند : غله، معدن، چوب و برق) به كوهها وابسته اند.
– كوهها تأمين كننده حيات دشتها هستند.
– ماننده سدي در مقابل جريانات هوا قرار گرفته موجب تغييرات دما گرديده موجبات بارندگي در ارتفاعات را فراهم مي آورند.
– آخرين پناهگاه حيات وحش پرندگان مختلف مي باشد.
– محل رويش گونه هاي مختلف گياهان بخصوص گياهان دارويي است.
– مركز نشأت گرفتن تمدن ها و فرهنگهاي گوناگون به حساب مي آيند.
كوهها چه نقشي در زندگي يك كوهنورد دارند؟
براي يك كوهنورد كوهستان علاوه بر موارد فوق اهميت ويژه اي دارد، زيرا
– براي كوهنوردان استوديوم ورزشي محسوب مي شود.
– محل انس گرفتن با طبيعت مي باشد.
– محل تعليم استقامت و پايداري است.
– مركز راز و نياز با معبود به حساب مي آيد.
– محلي است كه انسان توان واقعي خود را درك كرده و ضعيف بودن خود را احساس مي كند.
– شنيدن صداي باد و اب روح كوهنورد را صيقل مي دهد.
– استواري و پايداري كوه، كوهنورد را به داشتن اراده قوي دعوت مي كند، و جان كلام اينكه «روح كوهنورد در كوهستان قرار دارد»
با اين حساب مي توانيم بگوئيم وظيفه كوهنورد در مقابل كوهستان بسيار سنگين است پس ما بايد در حفاظت از محيطهاي كوهستاني بيشتر از افراد غيركوهنورد بكوشيم.
اما چگونه ؟
نخست بايد اكوسيستم كوهستان را بشناسيم و سپس راههاي حفاظت از آن را پيدا كنيم.

  اكوسيستم چيست؟

اكوسيستم كه مترادف آن زيست بوم مي باشد عبارت است از مجموعه تشكيل شده عوامل موجود در يك محيط كه در كنار هم قرار گرفته و وضعيت خاصي را بوجود مي آورند. اطلاق مي گردد اين عوامل ممكن است انسان ساير موجودات زنده آب و هوا، خاك ، سنگ و پوشش گياهي باشد.
اكوسيستم هاي مختلفي تعريف شده كه عبارتند از اكوسيستم كوهستان جنگل، كوير، تالاب و …
پس نتيجه مي گيريم هر كدام از عوامل موجود در اكوسيستم كوهستان چقدر در تغيير اكوسيستم مي تواند مؤثر باشد و متأسفانه اكثر تغيير از جانب انسان و آن هم در جهت بهبود اكوسيستم بلكه در تخريب آن انجام مي گيرد.
چرا اكوسيستم كوهستان حساس، آسيب پذير و شكننده است؟
به دليل شكل فيزيكي و اكولوژي مناطق آسيب پذير محسوب مي شوند وجود شيب و قله ها و دره ها و يالها، وضعيت پيچيده اي را در اين محيط بوجود مي آورد.
ترميم پوشش گياهي تخريب شده در شيب هاي تند مشكل و بعضاً تقريباً غيرممكن است.
گاهاً ممكن است با چند قدم پيشروي در كوهستان شاهد تغيير آب و هوايي كاملاً متفاوت باشيم.
با گرفتن صدمتر ارتفاع گوئي صد كيلومتر عرض جغرافيايي را طي كرده ايم و بطور متوسط يك درجه از دماي هوا كاسته مي شود.
هر يك جبهه هاي مختلف كوه به علت قرار گرفتن در وضعيت خاصي داراي آب و هواي پوشش گياهي، درجه حرارت ويژه مي باشد با جابجا كردن حتي يك سنگ اكوسيستم موجود كوهستان به هم مي ريزند در ارتفاعات عمر فصل رويشي كوتاه و فقط گياهاني قادر به ادامه حيات هستند كه از قدرت انطباق بالايي برخوردار مي باشند.
شرايط متغير و متضاد آب و هوائي و تغييرات در ارتفاع همگي باعث مي شوند كوچكترين دخالت منجر به تخريب شديد اين مناطق گردد. بعلت حضور شرايط سانحه خيزي و آسيب پذيري جوامع كوهستاني نيز به همان نسبت ؟؟ آسيب پذيرند.
تمام زيست بومهاي كوهستاني مشابه نيستند اما همه آنها چه در جنگلهاي استوائي، چه در سبزه زارهاي كوههاي آلپ و يا در امتداد جويبارهاي ناشي از يخچال هاي طبيعي دو چيز را با هم مشترك دارند:
ارتفاع و گوناگوني تغييرات سريع در ارتفاع شيب تند يا ملايم و زاويه تابش خورشيد تأثير عجيب و نفوذي باورنكردني روي دما، باد، رطوبت و تركيب خاك در فواصل كم دارد. اين تغييرات پيچيده و ظريف مجموعه هايي از حيات را به وجود مي آورند كه در هيچ كجا جز در يك ارتفاع يعني و در يك رشته كوه مشخص يافت نمي شود.
در ارتفاعات بالا گياهان و جانوران بومي ساز و گازهاي ويژه اي براي بقاي خود بوجود مي آورند. برخي گلهاي وحشي كوههاي آلپ براي مثال به طوري خود را با شرايط اطراف وفق داده اند كه در سايه يك صخره سنگ منفر و مجزا زندگي مي كنند.

  اولين حركت هاي جهاني حفاظت

در سال 1992 سازمان ملل در كنفرانس كه به كنفرانس زيني معروف شد در شهر ريودوژانيرو برزيل در بخش 13 دستور كارا 2 توجه جهانيان را به آسيب پذير بودن اكوسيستم كوهستان معطوف نمود اين بخش به مديريت محيط هاي كوهستاني و توسعه پايدار كوهستانها اختصاص دارد و توصيه ها و دستورالعملهايي را به منظور محفاظت از اين نواحي ارائه مي نمايد. همچنين در اين بخش رسيدگي و توسعه اجتماعي اقتصادي جوامع كوهستاني ضرورتي فوري و حياتي تعريف شده است. بعد از كنفرانس ريو فعاليت ها و تلاشها از طرف كشورها و سازمانهاي دولتي و غيردولتي، به منظو راعمال مديريت صحيح در اين محيط هاي با ارزش شدت گرفت. يكي از اين اقدامات تشكيل سازماني بنام گردهمايي كوهستان مي باشد اين سازمان با ترتيب دادن نشست ها و كنفرانس هايي در كشورهاي مختلف در راستاي مبادله اطلاعات بين كشورهاي كوهستاني جهان و حمايت از توسعه پايدار نواحي كوهستاني گام برداشته است.
مهمترين اقدام گردهمايي كوهستان در سالهاي اخير تشكيل اولين اجلاس جهاني كوهستان است كه در خرداد 1379 در كشور فرانسه برگزار شد كه به مسائل مرتبط با اكوسيستم هاي كوهستاني پرداخت.
بنا به پيشنهاد و تأكيد طرفداران محيط هاي كوهستاني كه از سالها قبل انجام گرفته سازمان ملل متحد سال 2002 را سال بين المللي كوهها ناميده است. سازمان خواربار و كشاورزي(FAO) نهاد مسؤول همكاري با دولت ها سازمانهاي غيردولتي و ديگر سازمانهاي وابسته به سازمان ملل در اين زمينه است هدف كلي از اعلام سال كوهها افزايش آگاهي جهاني در مورد اهميت كوهها وضع زندگي مردم كوه نشين و كمك به توسعه پايار اين مناطق بوده است كه چند موضوع را تحت تعقيب قرار مي دهد.
الف – فراهم سازي وضعيت مناسب براي كوهها با تبليغ حفاظت آنها و پيشبرد توسعه پايدار در اين مناطق
ب – افزايش آگاهي در مورد اكوسيستم هاي كوهستاني و اهميت آنها در تأمين آب و بعضي از كالاهاي استراتژيك و خدمات
ج – تبليغ و دفاع از ميراث فرهنگي جوامع كوهستاني
د – توجه به درگيري ها در مناطق كوهستاني و كمك به پيشبرد صلح در اين مناطق يكي از شغل هاي اصلي اين سال مي گويد «ما همه مردمان كوهستانيم» و هدف از طرح اين شعار اين است كه بدانيم همه مردم وابسته كوه و تحت تأثير آنها هستند.
كوهها تأمين كننده آب شيرين جهان
مي دانيم 4/3 سطح كره زمين را آب فراگرفته كه از اين مقدار آب موجود روي زمين فقط 3/% قابل شرب مي باشند و از اين مقدار قابل شرب 2% بصورت كوههاي يخي غيرقابل دسترسي فقط 1% آب موجود قابل شرب و قابل دسترسي مي باشد كه بصورت چشمه ها و رودها جاري مي باشد درصد بيشتري از نزولات آسماني در ارتفاعات مي باشد كه يا بصورت رودجاري مي شود يا در كوه ذخيره مي شود كه ذخيره شدن يا بصورت نفوذ در داخل كوه مي باشد يا بصورت يخچالها برفچالها به مرور زمان ذوب شده و جاري گرديد و ادامه زندگي انسان و جانوران و گياهان مي شود.
به همين علت مي باشد كه كوهها را برجهاي آب نام گذاري كرده اند. تلفات آب در كوهستان به علت دماي پائين تر كمتر است و مقدار بيشتر از بارندگي تبديل به آب جاري مي شود يا به زمين نفوذ مي كند.
آب در كوهستانهاي بلند از كيفيت بهتري برخوردار مي باشد و به علت حركت در شيب قدرت پالايش بيشتري دارد. آب رودها به صورت طبيعي تصفيه شده و خطر آلودگي كمتري نسبت به آبهاي جاري در دشتها دارد.

  عوامل تخريب چيست؟

الف) جاده سازي – با احداث جاده اي غيراصولي در محيط كوهستان زخمي ابدي بر سيماي زيباي كوهستان وارد مي شود.
در سالهاي اخير احداث جاده هاي كوهستاني حتي در ارتفاعات بسيار بلند بدون توجه به عوارض حاصله از آن با شدت انجام مي شود جاده سازي در كوهستان بايد از اصول خاصي پيروي نمايد در غير اينصورت عوارضي از قبيل جابجايي هاي سنگين اراضي به صورت لغزش و رانش را در پي خواهد داشت. حجم قابل توجه خاكبرداري در شيب مي تواند خسارات جبران ناپذير فراواني را بوجود آورد.
ب) چراي بي رويه – عدم تعادل دام و مرتع در سالهاي اخير كه تعداد دام به 3 برابر حد استاندارد رسيده فشار بيش از حد را به مراتع كوهستاني به ويژه در ارتفاعات وارد مي كند.
با توجه به كوتاه بودن دوره رشد گياهان در ارتفاعات بخاطر سرماي زياد چراي بي موقع توان رشد كافي را از گياهان گرفته و فقر پوشش گياهي را بوجود مي آورد و به تدريج پوشش به طرف تخريب پيش مي رود.
ج) تخريب جنگلها – تبديل جنگلها و مراتع كوهستاني به ارضي كشاورزي و مسكوني به دليل رشد سريع جمعيت از عوامل عمده تخريب جنگلها مي باشد با تراشيدن جنگل خاك با روش شسته شده و پوشش گياهي از بين رفته و صخرهها تمايل شده امكان ترميم طبيعت را از آن سلب مي كنيم.
د) معادن – افرادي جهت كسب درآمد با بدست آوردن مجوز به هر طريق ممكن با تمام لوازم و تجهيزات پيش رفته وارد معركه شده و ضربه هاي جبران ناپذيري را به اكوسيستم وارد مي كنند.
ه‍) گردشگري – رواج زندگي ماشيني در چند دهه اخير مردم را به صورت گردشگر به محيط هاي كوهستاني فراخوانده و هجوم بيش از حد آنها به طبيعت كوهستان آسيب هاي فراواني را مي رساند از جمله :
1 – تخريب پوشش گياهي بعلت حركت در خارج از مسيرهاي تعيين شده
2 – به جا گذاشتن زباله هاي تجزيه نشدني كه اين امر هم مي تواند چهره زيباي كوهستان را زشت نموده و هم آلودگي ح اصل از تجزيه زباله ها از محيط كوهستان را آلوده كرده كه به تبع آن محيط هاي دشت و شهر نيز آلوده مي شود لازم است بدانيم بعضي از زباله ها براي تجزيه شدن زمان بسيار طولاني را نيازدارد .مثل شيشه كه حدود يك ميليون سال آلومينيوم 1000 سال ظروف پلاستيك 150 سال و ظروف حلبي از قبيل ظرف تن ماهي و ظروف كنسرو … و بعضي زباله ها بعلت اينكه مواد سمي و شيميايي خطرناكي دارند مضر اين مناطق بوده و هرگز نبايد مناطق كوهستاني رها شوند مثل باطري هاي فرسوده
3 – بازگشت از مسيرهاي شن اسكي كه به فرسايش سريع كوه كمك مي كند.
4 – ساخت دكه و رستوران در ارتفاعات كه به علت حضور گردشگران و نبودن متولي اين مناطق هر روز شاهد ازديا قارچ مانند اين اماكن مي شويم كه بيشترين ضربه را به اين محيط ها وارد مي كنند.
5 – استفاده از گون و شاخه درختان براي پخش غذا و دم كردن چايي از عوامل مهم تخريب محيط هاي كوهستاني محسوب مي شوند.

  وظيفه كوهنوردان چيست؟

آگاهي دادن به ساير كوهنوردان و كسانيكه به عنوان گردشگر به مناطق كوهستاني مي آيند و هيچگونه اطلاعاتي ازاين محيط ها ندارند و اصولاً اهميت كوهها را نمي دانند و مطلع ساختن همه از اينكه كوهها چه نقشي در زندگي انسانها دارند.

منیع: اینترنت

 نویسنده: ناشناس

۱ دیدگاه

  1. با سلام خسته نباشید .اطلاعات مفید و جامع زیست محیطی شما جهت تنویر افکار عمومی و کوهنوردان خوب بود

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

bigtheme